هنر گچ‌بری دوره ایلخانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

در این دوره روند هنر گچ‌بری به سرحد کمال مطلوب رسید. به وجود آمدن محرابهای گسترده با انواع خطهای کوفی و خطهای سلطانی ، دیوانی، رقعی، و بکارگیری انواع گره هندسی با نقوش اسلیمی توماری و اسلیمی ماری در لابلای کتیبه و اسپرهای خط با گل و برگهای پهن گود و برجسته عظمت و شگرفی های فراوان در آثار ایران و هنر گچ‌بری در آن به وجود آورده شده.

از میان آثار به جا مانده از این دوران می توان به کتیبه های گچ‌بری خط کم نظیر مسجد حیدریه قزوین، خانقاه و بقعه بایزید بسطامی در بسطام در مقیاس گسترده و وسیع ، محراب ارزشمند پیر بکران در جنوب اصفهان و نوعی بی همتا از این هنر ارزشمند را در محراب بسیار جالب و منحصر به فرد الجایتو در در مسجد جامع اصفهان که به جرئت می توان این پدیده بزرگ و عظیم هنر گچ‌بری را شاخص ترین و با ارزشترین نوع گچ‌بری در معماری جهان، بخصوص جهان اسلام دانست و از آن یاد کرد.

[ویرایش] دوره های گچ بری در هنر ایران

[ویرایش] منابع

• معماری ایران - مصالح شناسی سنتی - حسین زمرشیدی

هنر گچ‌بری دوره قاجار

گفتاری پیرامون سفر استان فارس، نوروز 83

دست‏رسی های سریع:

تخت جمشید
نقش رجب
شیراز
پاسارگاد
مجموعه شهر تاریخی بیشاپور
دریاچه پریشان
پیوست: تخت جمشید در لوور

تخت جمشید

هر چند خیلی‏ها بر این باورند که جاده تهران تا شیراز بسیار خسته کننده و بی روح است، اما من هماره مبهوت کوه‏های سربه فلک کشیده‏اش می‏شدم. چه وقتی که راننده‏گی می‏کردم و چه موقعی که کنار پدر راننده‏ام می‏نشستم، بیش‏ترین چیزی که توجه‏ام را جلب می‏کرد همین کوها بودند.

اطلس راههای ایران را جلویم گذاشته‏ام و به طور دقیق پیگیر این موضوع‏ام که کِی به تخت جمشید می‏رسیم. تخت جمشید یعنی شکوه ایران باستان، شکوهی که گوش جهان را کر و چشم‏شان را کور کرده است. از چندین کیلومتری به کوه‏ها چشم دوخته‏ام تا کوه رحمت را پیدا کنم چه ستون‏های زیبایی که برافراشته مانده و من آرزوی دیدارشان را دارم. این اولین بار است که می‏توانم تخت جمشید را ببینم.

کنار جاده‏ی اصفهان-شیراز سمت چپ جاده، روی یک تابلوی خروجی نوشته بود "تخت جمشید 6 کیلومتر". کنار ما کوه رحمت بود و روبه رو هم یک دشت بسیار وسیع که سبز بود و احتمالا گندم زار.

ستون‏های تخت جمشید از چند کیلومتری در دامنه‏ی کوه رحمت قابل دیدن است؛ کنار جاده مردم زیادی هستند که برای استراحت توقف کرده‏اند.

یادم می‏آید وقتی درباره‏ی ایوان مداین مطالعه می‏کردم با دیدن نقشه ایوان اولین سوالی که به ذهنم می‏رسید این بود که این دیوارهای بلند که پشتش خالیست، برای چیست؟ فکر می‏کنم این سوال را یک بار از آقای کریمی معلمِ عزیز معماری‏ام پرسیدم. گویی وقتی مردم از انتهای دشت می‏آمدند اولین چیزی که از دور می‏دیدند این ایوان بود و هر چه جلو تر می‏آمدند بیشتر تحت تاثیر شکوه و عظمت آن قرار می‏گرفتند. همین موضوع را ما در دوره‏های بعدتر مثلا در مسجد جامع یزد می‏بینیم.

بالاخره ستون‏ها از دور معلوم شد همان ستون‏های افسانه‏ای که باعث شده خیلی‏ها مثل رومن گیرشمن فرانسوی عمری راصرف‏شان کنند!

دشت مقابل صفه تخت جمشید؛ عکس از کنار آرامگاه اردشیر سوم سمت دروازه ملل.

و من هم چنان مبهوت عظمت این کوه‏های برافراشته بودم.

داشتم به این فکر می‏کردم که توی این پارسه چرا یکی را با بلندگوی مجهز گذاشته‏اند تا داد و بیداد کند " آقا از روی مجسمه بیا پایین، آقا روی دیوار نرو،...." به‏تر که نگاه کردم متوجه شدم که درست است که آن یارو فرانسوی از پاریس تا این‏جا آمده تا پلکان کاخ آپادانا را ببیند اما این یارو هم از همین روستای بغلی با اهل و عیال، یک ضبط بزرگ، یک کیف نوار و فلاکس چایی‏اش آمده روز تعطیلی را با خانواده باشد.

این خانم بچه‏اش را تشویق می‏کرد تا از دیوار کاخ تجر با 2500 سال قدمت بالا برود. تا وقتی من آن‏جا بودم ظاهراً چند باری این کار را کرد. معلوم می‏شود آن بابا با بلندگویش بی‏ربط نبوده!

دقیقاً دیواره شرقی کاخ تچر که پسرک از آن بالا و پایین می‏رفت.

گوشه‏ای از پلکان دیواره شرقی کاخ تچر که در برابر زمان تاب نیاورده!

نمای غربی کاج تچر یا تالار آینه

این هم حجاری‏های پلکان کاخ آپاداناست، که موقع عکاسی محل برگزاری دوی سرعت، برای بعض جوانان هم سن و سال شده بود. در همین رابطه چندتایی فحش هم نثارم شد تا دیگر محل برگزاری مسابقه را تنگ نکنم!!

هر کسی به اندازه ظرفیتش از این عالم بهره‏ای دارد یکی کلی دلار خرج می‏کند تا دروازه ملل را ببیند یکی هم از همین شیراز و تهران خودمان می‏آید و قدرش را نمی‏داند.
قرآن برای همه است یکی لفظش را می‏خواند یکی کنه‏اش را می‏بیند. یکی آداب طهارتش را می‏داند یکی نور ولایتش را می‏بیند.

دروازه ناتمام، دروازه‏ای که کار ساختمانی آن شروع شد و هیچ گاه به پایان نرسید؛ مرا به یاد جملات امیرالمومنین(ع) می‏اندازد آن‏گاهی که از خرابه‏های ایوان مدائن بازدید می‏فرمود پس عرض کرد:
کَم تَرکوا مِن جناتٍ و عیونٍ و زروعٍ و مقامٍ کریم و نعمةٍ کانوا فیها فاکِهین کَذلکَ و اَورَثناها قوماً اخرین/ فَما بَکَت علیهمُ السماءُ و الارضُ و ما کانوا مُنظِرین/ اِن هولاءِ کانوا وارثینَ فَاَصبَحو مَوروثین لم یَشکُرو النعمةَ فَسُلِبوا دنیاهم بالمعصیة....
چه بسیار واگذاردند از باغ‏ها و چشمه‏سارها و زراعت‏ها و مقامی ارجمند و نعمتی که در آن خوش بودند، -همه را واگذاشتند- چنین آن‏ها را ارث دادیم به گروه دیگران/ نَگِریست بر آن‏ها آسمان و زمین و مهلتی نیافتند / به راستی اینان وارثین بودند و اکنون ارث دهنده‏گان شدند. شکر نکردند نعمت‏ها را و دنیا به نافرمانی از آن‏ها ربوده شد....

دروازه ناتمام

نقش رجب

وقتی از تخت جمشید برمی‏گشتیم سر راه به نقش رجب هم سر زدیم. نقش رجب بین تخت جمشید و نقش رستم یعنی در حدود دو کیلومتری تخت جمشید در دامنه کوه رحمت قرار دارد. مثل مجسمه هرکول پایین بیستون، کسی به آن توجه نمی‏کند. زیر سایه‏ی تخت جمشید و نقش رستم گم شده است. تا آن‏جا که حتی پدرم حاضر نبود ماشین را نگه دارد! بالاخره ایستادیم و من تنها از ماشین پیاده شدم. نگاهی کردم، دیدم هیچ کس نیست. وارد محوطه شدم اتاقکی بود و پیرمردی که چرت می‏زد. پرسیدم آقا پولی‏ است؟ گفت: صد تومان. چون پول همراهم نبود دوباره به سمت ماشین برگشتم. پدر و مادرم هم بعد از این‏که فهمیدند محوطه حفاظت شده است و پول می‏گیرند قبول کردند که بیایند تماشا! کارت آموزش و پرورشِ مادر، دست پدر بود. این کارت ماجراها دارد. مادر همیشه سعی می‏کند از این کارت استفاده کند و همیشه هم تذکر می‏دهد که از مواهب معلمی یکی همین کارت است. طبق قانون میراث فرهنگی باید به ما تخفیف می‏دادند. پیر مرد که بعد از چندی مشتری پیدا کرده بود کلی ناراحت شد، و گفت: دیگر صد تومان چیست که شما تخفیف می‏خواهید بعد هم قهر کرد و پولی نگرفت. اما قدمان خوب بود چون وقتی ما ایستادیم، بقیه مردم هم که گذری رد می‏شدند فکر می‏کردند حتما باید چیز مهمی باشدبرای همین می‏آمدند تماشا!

نقش رجب، نقوش مربوط به دوره ساسانی است.

نقش رجب، نقوش مربوط به دوره ساسانی است.

چند وقت پیش زنگ زدم به موبایل دخترخاله‏ام در انگلستان گفت که به همراه اردویی از دانشگاه رفته است سر قبر هِنری هشتم! خندیدم و توی دلم گفتم: ای بابا در همین ایران خودمان تا دلت بخواهد کلی قبر داریم . آخر قبر هنری هشتم که رفتن ندارد؟!
توی این استان فارس به قول یکی از دانش‏آموزان راهنمایی علامه‏حلی در هر روستایش یک اثر دو هزار ساله است که ما گذاشتیم‏شان به امان خدا! همین نقش رجبی که خیلی‏ها اسمش را هم نشنیده‏اند اگر در انگلستان بود دکانی می‏شد برای خودش. برای آن‏ها فرقی نمی‏کند بین هنری هشتم با نقش رجب! نمی‏خواهند هم برای شاه مرده‏ی‏شان فاتحه بخوانید! منطق سرایه‏داری ایجاب می‏کند: انباشت دایم‏التزاید سرمایه برای سرمایه‏گذاری مجدد.

شیراز

با مقایسه اصفهان و شیراز به این نتیجه رسیدم، اصفهانی‏ها بسیار بیش‏تر و به‏تر کار کرده‏اند. اهمیت برنامه‏ریزی توسعه گردشگری این‏جا برایم روشن شد. ایران خیلی بیشتر از نفت، می‏توان از گردشگری پول دربیاورد. خدا به مسولین ما اول از همه عقل، بعد هم توان بدهد برای خدا کار کنند. این عکس‏ها از مزار حافظ، سعدی و ورودی ارگ وکیل در روزهای هفته اول عید 83 است. اگر قدری جمع و تفریق بدانید، خواهید دانست که این سرمایه‏های تاریخی چقدر برای مملکت ما می‏توانند درآمد‏زا باشند.

حافظیه

سعدیه

ورودی ارگ وکیل

وقتی آن دوست دانش‏گاهی را دیدم توی شیراز مسافر کشی می‏کند خیلی ناراحت شدم؛ فقر فقر فقر این چیزیست که باید به آقای رییس جمهور گفت!

پاسارگاد

خیلی از شیراز دور است. من نمی‏دانم این جاده‏های ما چرا تابلو ندارند!؟ هزار بار باید پرسید آخرش هم گم می‏شوی! به دربان که رسیدیم کارت معلمی مادرم را رو کردیم، نگه‏بان اما آب پاکی را ریخت روی دستمان و گفت این‏جا دور افتاده است و به معلم و غیر معلم تخفیف تعلق نمی‏گیرد!

اگر مثل من اول به تخت جمشید بروید بعد پاسارگاد بعد دوباره تخت جمشید، کاملا می‏توانید سیر تکاملی آن دوره را از لحاظ معماری بفهمید. فرم معماری یکی است اما تخت جمشید ورژن (version) تکامل یافته پاسارگاد است. البته بعد از اینکه عکس‏های خواهرم از لوور را دیدم، فهمیدم قبل از این‏ها در بین‏النهرین، نوع ساده‏ای از این پیکره‏ها وجود داشته اما از آن‏جا که دانش بشری یک پدیده‏ی انباشتی اشت می‏توان سیر تکاملی آن را درک کرد. (ناراحت نباشید به جز ایران، یادگارهای کهن بین‏النهرین و مصر و ... را هم برده‏اند!) این را هم اضافه کنم که معماری تخت جمشید یک معماری تلفیقی است. یعنی از مجموع هنر اقوام مختلف است.

مجموعه پاسارگاد که گفته می‏شود حدود 2 کیلومتر عرض و 3 کیلومتر درازا دارد شامل آثار دوره‏های مختلف است: اول قبل از دوره‏ی هخامنشیی به خصوص دوره‏ی مادی، دوم دوره‏ی هخامنشی که عمده آثار مربوط به این دوره است و سوم آثار دوره‏ی بعد از اسلام که از آن‏ دوره هم گویا چیز زیادی به یادگار نمانده. آرام‏گاه کوروش مهم‏ترین بنای پاسارگاد است. این بنا روزگاری در میان باغ‏های سلطنتی قرار داشته است.

آرامگاه کوروش؛ محلی که معروف است به مشهد مادر سلیمان. در قدیم چون ساختن بناهای بزرگِ این چنینی را خارج از توان انسان‏های معمولی می‏دانستند، ساخت آن را به حضرت سلیمان که جنیان را تحت فرمان خود داشته نسبت می‏دادند.

کاخ دروازه انسان بالدار. کاخ اختصاصی کوروش، کاخ بار عام و برج سنگی معروف به زندان سلیمان از دیگر آثار مجموعه پاسارگاد است.

کاخ بار عام کوروش.

خلاصه پاسارگاد روزگار خوش آب و هوا و سرسبزی داشته، اما امروز فقط پاره سنگ‏هایش برای‏مان یادگاری مانده است. پاسارگاد در تاریخ معاصر هم خاطره‏ای مهم به یادگار دارد. پاسارگاد همان جایی است که محمد رضای پهلوی بر فراز قبر کوروشش می‏گوید کوروش تو به خواب، ما بیداریم. و اکنون خود در خواب و کاخ‏های او در معرض دید دیگران! دنیا پر از عبرت است و ما غافل.

یاد این شعر افتادم که یادآور سخنان پیری در دارالخلافه کوفه خطاب به عبدالملک است:
نادره پیری ز عرب هوشمند
گفت به عبدالملک از روی پند
زیر همین قبه و این بارگاه
بر سر این مسند و این تکیه‏گاه
دیدم و دیدم که ز ابن زیاد
دیده چه ها دید که چشمم مباد
بر سپری چون سپر آسمان
غیرت خورشید سری خون چکان
باز به وقتی سر آن خیره سر
بُد بر مختار به روی سپر
باز چو مصعب سر و سردار شد
دسترس او سر مختار شد
شد سر مصعب به مجازات کار
تا چه کند با سر تو روزگار

قصه دنیا همین است. داریوش و بوش هم ندارد داستانش تکراری است؛ اما گویی ما نمی‏فهمیم!

صبح زود راه افتادیم میزبان ما در شیراز تاکید کرده بود که جاده خوبی ندارد و دست کم 3 -4 ساعت با سرعتِ رانندگی پدرم راه است. پدر نگذاشت من رانندگی کنم. آن روز من هم ناخوش بودم انگاری! حوصله نداشتم. فیلَم یاد هندوستان کرده بود و درگیر سوالات اساسی زندگی‏ام شده بودم. اصلا توقع نداشتم این قدر زیبا باشد این جاده. هیچ جاده‏ای مثل آن نیست. انگاری همان یکی است که تنها آن‏جا افتاده و قدرش را نمی‏دانند. جاده تقریباً کوهستانی و مثل جاده هراز باریک است. بی‏نظیر بود بی‏نظیر! کوه یک تکه سنگ است و در میان این سنگ یک پارچه، چند متر به چند متر درختانی قد کوتاه و زیبا. هیچ گاه طبیعتی این چنین ندیده بودم. باید دیدش فقط! حیف که ناخوش بودم آن روز اگر نه می‏شد عکس‏های زیبایی گرفت. این طبیعت ادامه دارد تا دره ابوالحیاة، گردنه را که رد می‏کنی طبیعت عوض می‏شود. مثل گردنه حیران در جاده آستارا-اردبیل. بعد از گردنه ابوالحیاة طبیعتِ کوهستانی تبدیل می‏شود به دشتی بسیار وسیع با شیب ملایم و همان درختان زیبا. جلوتر که می‏روی نزیکی کازرون سر و کله‏ی نخل‏ها پیدا می‏شود. می‏فهمی که قدری پایین‏تر بوشهر است. این تغییر اقلیمی مرا کشت آن روز! مشغول این سوال بودم که این همه زیبایی از کجاست! پس چرا من همه‏اش را نمی‏بینم. گویی محبوبی داری که فقط یک تار موی بلندش را نشانت می‏دهند، دیوانه می‏شوی. کجاست آن کمند گیسو که شمارش کنی دانه دانه، هر تارش را. بینی همه‏اش را ، ببویی عطر دل انگیزش را؛ کجاست؟! حرام کردیم خودمان را در این بطالتِ جانکاه‏مان. حالم گرفته بود آن روز.

این مشکل تابلو یکی از مشکلات اساس سفر ما بود. پرسان پرسان راه بیشاپور را از شهر کازرون پیدا کردیم. وارد محوطه شهر که می‏شوی اول یک موزه‏ای است با آثاری بسیار گرانبها، بدون یک نگهبانِ درست و حسابی! و مجانی. یعنی این‏جا هم کارت آموزش و پرورش مادر به دردمان نخورد!! نمونه‏هایی از کاشی کفِ ایوان موزائیک(این طور که یادم می‏آید) و اشیا تزینی پیدا شده در این شهر در این موزه وجود داشت. حیف آن موزه آن‏جا که راهرو اش محل سور سور بازی کودکان بازدید کننده‏اش شده بود. روی نقشه‏ای که کانون ایران‏گردان و جهان‏گردان جوان (کاج) استان فارس منتشر کرده بود نوشته شده بود: قطعات زیادی از موزائیک‏های این کاخ در موزه لوور و ایران باستان وجود دارد. یک قطعه‏اش هم در همین موزه‏ی مجانی بود.

موزه لوور؛ کاشی‏های ایوان موزائیک، به گمانم همین باشد توی عکس‏های خواهرم فقط همین 2 تا عکس بود.

موزه لوور؛ کاشی‏های ایوان موزائیک، به گمانم همین ها باشند.

از این ایوان ظاهراً برای حرم‏سرای اختصاصی شاپور استفاده می‏شده. نقوش تزئینی آن بی‏نهایت زیباست.

شهر بیشاپور؛ ایوان موزائیک.

یک کار خوبی کرده بوند این جوانان استان فارس؛ مسولین ما بعضاً باید یاد بگیرند. یک انجمنی به نام «انجمن هم‏انديشان جوان» راه انداخته بودند و به طور داوطلبانه بدون دریافت پول می‏آمدند توضیح می‏دادند. آن‏هم برای آن‏جا که واقعا احتیاج داشت به توضیح، چون خیلی تخریب شده بود و هر کسی سر در نمی آورد! دخترها و پسرها با هم. جالب بود برایم ببینم یک جو این طوری از دخترها و پسرها در یک شهرستان درجه 2-3 ایران، این طور اتو کشیده و تَر و تمیز در آن خرابه‏ی پر از خاک. جالب بود! جالب بود نگاه‏هاشان!

مادرم حال پیاده روی نداشت. تنها به سمت مسجد بیشاپور که از متعلقات دوره‏ی اسلامی است (به گمانم دوره آل‏بویه) راه افتادم. مسیر طولانی شد و من دیدم مسجدی در کار نیست اما یک چوپان کله‏اش را آورده چرا (وسط شهر تاریخی بیشاپور). سوال کردم پس کجاست این مسجد عتیقه؟ گفت: باید جلو تر بروی. جلو تر که رفتم، دیدم دارند گُل کوچک بازی می‏کنند؛ اما خرابه‏ای دیدم که ً قدیمی می‏نمود یک آقایی با یک سبیل اساسی هم موتورش را آورده بود کنار دیوار پارک کرده بود؛ نشسته بود و تسبیح می‏چرخاند. چپ چپ یک نگاهی به من و بعد به دوربینم کرد و دقیق زیر نظرم داشت. هیچ کس آن‏جا نبود. من ترسیدم این یارو فکر کند من پول یا چیز قیمتی همراه دارم، بلایی سرم بیاورد. اما گفتم و خداوندگار من نگهبان من است و چون راه ورودی حسابی نداشت از دیوارش بالا پریدم و وارد مسجد شدم. آن قدر جانور عجیب قریب داشت گفتم یحتمل یا عقرب نیش می‏زند ما را یا مار. در هر حال آن‏جا نماز تحیت مسجد را هم خواندم.

شهربیشاپور؛ مسجد جامع.

از بناهای دیگر مجموعه شهر تاریخی بیشاپور ستون‏های یادبود است. یکی از آن دختر‏های «انجمن هم‏انديشان جوان» می‏گفت: تا حالا دو بار در بیشاپور زلزله آمده. اگر حرف آن خانم درست باشد و این ستون‏های یادبود را هم دوباره برپا نکرده باشند. در آن صورت باید به روح مهندسان ساختمان‏های تازه ساز بمی که تخریب شده‏اند درود فرستاد!!

شهر بیشاپور؛ ستون‏های یادبود.

در کنار ویرانه‏های شهر بیشاپور تنگ چوگان قرار دارد. در دوطرف این تنگه که رودخانه شاپور از میان آن می‏گذرد شش نقش برجسته وجود دارد که همگی بیانگر فتوحات پادشاهان ساسانی است.

یکی از نقوش برجسته تنگ چوگان که هیچ فاصله‏ای با جاده دسترسی ندارد و میراث فرهنگی با دود وسایل نقلیه از آن حفاظت می‏کند، برای همین اصلا حفاظ ندارد!!

اینجا هم که حفاظ گذاشتند این عروس و داماد جوان پیک‏نیکی را برده بودند آن‏جا و غدای‏شان را زیر اثری که 15 قرن قدمت دارد داغ کردند و خوردند. البته من می‏خواستم از زاویه بهتر عکس بگیرم اما جلوتر که رفتم و داماد را که دیدم منصرف شدم...با آنی که من دیدم شوخی نمی‏شد کرد....

تابلویی که درکار نبود!! کلی سوال کردیم تا راه غار شاپور را پیدا کنیم. عاقبت از یک روستا سر در آوردیم. توقف کردیم پسر بچه کوچکی آمد جلو بستنی بفروشد؛ تحویل‏مان گرفت مثل این‏که شهری‏ها برایش منزلت داشتند. گفتم می‏دانی مجسمه شاپور کجاست؟ با انگشت اشاره این‏جا را نشان داد:

غار شاپور؛ مجسمه هفت متری شاپور اول این‏جاست.

فکر کردم این شاپور چه حسی داشته تا آن بالا رفته مجسمه ساخته است. بعد از پسرک سوال کردم: رفتی آن‏جا؟ مجسمه را دیدی؟ که توضیح داد کارش این است که دنبال توریست‏ها راه بیفتد و بستنی بفروشد. سوال کردم چقدر راه است گفت دو سه ساعتی راه است. در بین صحبت ما مادر آب‏جوشی ریخته و چایی‏ای درست کرده بود. چایی را داد و گفت از همین پایین تماشا کن که می‏خواهیم برگردیم!

از دیگر آثار مجموعه تاریخی شهر بیشاپور باید به کاخ والرین امپراطور شکست خورده‏ی روم، قلعه دختر، تالار تشریفات، مدرسه‏ی دوره‏ی اسلامی و معبد آناهیتا اشاره کرد. معبد آناهیتای شهر بیشاپور تنها بنایی بود که در این شهر درست و حسابی سالم مانده بود. در مقایسه با معبد آناهیتا در کرمانشاه این کوچک‏تر اما سالم‏تر و آن بسیار وسیع تر اما خراب‏تر از این معبد. در هر حال مشکل نور داشت و من نتوانستم عکس بگیرم.

شهر بیشاپور؛ تالار تشریفات.

دریاچه‏ی پریشان

مسیر بیشاپور تا دریاچه پریشان بی‏نظیر بود. بوی باغ‏های بهار نارنج (البته من حدس می‏زنم بهارنارنج، در هر صورت یکی از مرکبات) کنار جاده آدم را از خود بی خود می‏کرد.
همان مشکلات قبلی؛ یک تابلو نمی‏شد پیدا کرد که بدانیم از چه مسیری باید بروم. بعد از کلی سر در گمی بد جور حالمان را گرفت این پریشان! به قول مادرم واقعاً خیلی پریشان بود. یک محوطه کثیف؛ پر از آشغال، پر از زباله و پر از مگس حتی نهار را هم نتوانستیم درست بخوریم. نصفه-نیمه یا علی گفتیم و برگشتیم.

دریاچه‏ی پریشان

باقی مانده ها
از دیدنی های فارس تقریباً تمام بناهای دوره قاجاریه را ندیدیم. مادرم بسیار دوست داشت خانه زینت‏الملوک را ببیند و به قول خودش ببیند ملوک چه کرده است. اما چون فرصت زیادی نبود خواهش من را قبول کردند و بیشتر وقت‏مان صرف بناهای قبل از اسلام شد.
به مجموعه‏های زندیه و هم‏چنین نقش رستم هم نگاهی گذرا داشتیم. فیروزآباد و غار بیشاپور هم ماند برای سفر بعدی که به قول مادرم ان شاء الله با همسر مکرمه ....

موزه لوور؛ یکی از سر ستون‏های کاخ آپادانا. آیا در تخت جمشید به سلامت این سر ستون سر ستونی دیده ای؟ هویتت اکنون پشت درهای 30 یورویی موزه لوور نگه‏داری می‏شود!

موزه لوور؛مثل همین خرده سنگ‏ها که تکه‏های مجسمه‏های تخت جمشید است را می‏توانی در سطح تخت جمشید پراکنده پیدا کنی که به باد سپرده شده‏اند

موزه لوور؛ هنر هخامنشی، سفال‏های تزیینی دیواره‏ی کاخ‏های تخت جمشید.

موزه لوور، هنر هخامنشی، سفال‏های تزیینی دیواره‏ی کاخ‏های تخت جمشید.

موزه لوور. سفال‏های تزیینی کاخ‏های تخت جمشید.

مرتبط از یادداشت های تصویری:
₪ انتهای برهنه‏گی در ایران باستان

زندگی

       چون گل سرخی است  پر از برگ و پر از عطر و پر از خار

يادمان باشد اگر گل چيديم

عطر و خار و گل و برگ همه همسايه ديوار به ديوار همند..

من عاشق عشق زمینی

به خاطر تو می نويسم ، به خاطر تو می خونم ، به خاطر تو زنده ام ، به خاطر خودت ، وجودت ، نگاهت ، غرورت . تويی که شدی همه چيزم ، دوست دارم هميشه باهام باشی . نمی دونی چقدر دوست دارم ، به خدا نمی دونی ، اگه می دونستی . . . . . .

در دل بي تاب و تبم عشق تو بود                           در همه شعر شبم عشق تو بود

 در همه ستاره هاي قلب من                           در همه فكر من ياد تو بود

 در همه جا در همه جاي دلم                           در همه فكر غمم ياد تو بود

  بي تو من غمي ندارم                            در همه غم هاي عالم ياد تو بود

 آن شبي كه آمدي در ذهن من                            در همه جا در همه جاي دلم ياد تو بود

 آن شبم عشق شد در قلبم فزون                          عشق هايم همه در ياد تو بود

كاشكي مي دونستي كه بي تو من آهي ندارم                      دار و ندارم همه در عشق تو بود

رو تابلو های جاده ها  ,

نقش گنبد در معماری

برای شنیدن فایل صوتی «اینجا» را کلیک کنید.

یکی از کلیشه‌های رایج در مورد معماری ایرانی، توصیفاتی است که در مورد گنبدهای زیبا آن وجود دارد. در این که گنبد به عنوان یکی از فرم‌های مورد استفاده در معماری، تا چه حد می‌تواند زیبا و موزون باشد بحثی نیست، اما مشکل آن است که در اکثر اوقات این توصیفات، به استعاره‌هایی ادبی تبدیل می‌شوند که شاید ربطی به دلایل پدید آمدن این فرم معماری در طول تاریخ و نحوه تکامل آن نداشته باشد. حتما شنیده‌اید که بسیاری از کسانی که شیفته هنر ایران هستند، گنبد‌ها را نمادی از آسمان می‌دانند. اما آیا گنبد در معماری گذشته فقط کارکردی نمادین داشته و یا ضرورت‌های ساختاری و نیازهای ساختمانی باعث به وجود آمدن این فرم معماری شده‌است؟

کاخ یا آتشکده فیروز آباد

نیازهای ساختمانی
گنبد، یکی از انواع پوشش‌هایی است که برای پوشاندن سقف یک مکان می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. پس در درجه اول، کاربردی کاملا ساختمانی دارد. اگر بخواهیم بحث را ساده کنیم باید بگوییم سقف یا پوشش یک فضای معماری، می‌تواند تخت یا منحنی (قوس دار) باشد. پوشش تخت یا مسطح، همین پوششی است که هم اکنون به طور معمول در ساختمان‌های مسکونی عادی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پوشش غیر تخت، انواع گوناگونی دارد، مثل گنبد و انواع دیگر پوشش‌هایی که در آن از قوس‌ها و منحنی‌های دیگر استفاده می‌شود.

گنبد از نظر هندسی از دوران یک قوس حول محور عمود به وجود می‌آید. اما ضرورت استفاده از این نوع پوشش در گذشته چه بوده‌است؟

گنبد فیروز آباد

کمبود مصالح مناسب
همان طور که گفتیم برای پوشاندن یک فضا، یا باید از پوشش‌های تخت استفاده شود و یا پوشش‌های منحنی. معمار برای استفاده از پوشش تخت به تیر که عنصری افقی برای انتقال نیروهای سقف است احتیاج دارد و این دقیقن همان نکته‌ای است که باعث شد در مناطقی خاص، گنبد رواج پیدا کند. یعنی کمبود چوب مناسب برای استفاده در سقف در مناطقی مانند فلات ایران و میانرودان، باعث شد تا پوشش‌های منحنی شکل و گنبدها، که بدون استفاده از تیر می‌توانند دهانه‌های وسیعی را بپوشانند به وجود آید.

کاخ سروستان

از چند محل متفاوت به عنوان نخستین مکان‌هایی که پوشش‌های منحنی شکل در آنجا به کارفته، نامبرده می‌شود. ازجمله روستایی هشت هزارساله و مربوط به دوران نوسنگی در قبرس ، کلده در میانرودان و عراق امروزی و همچنین مناطقی در مصر و جنوب ایران در حوالی شوش و هفت تپه.

پلان آزاد
تاق و گنبد در معماری ایرانی توانست به عنوان پوشش اصلی فضای معماری، به تکامل برسد. در حقیقت استفاده وسیع از پوشش‌های تخت، مانند نمونه تخت جمشید در دوران هخامنشی یک استثناء در این زمینه محسوب می‌شود. در آن دوران به دلیل وسعت و توانایی فراوان امپراتوری هخامنشی، چوب لازم برای استفاده در تیرهای سقف از نقاطی دیگر مانند لبنان به ایران آورده می‌شد. اما در دوره‌های دیگر، استفاده از مصالح بومی ‌مانند خشت و آجر، بیشتر به صرفه بود و بنابراین فرم گنبد توانست رشد کند و به تکامل برسد.

نقشه و طرح سه بعدی کاخ سروستان

به جز قابلیت‌های ساختمانی گنبد، که می‌تواند در مناطقی که مصالح لازم مانند چوب در اختیار نیست در پوشش فضاهای معماری به کار رود؛ می‌توان به قابلیت آن در ایجاد فضاهای داخلی آزاد و گسترده اشاره کرد. استفاده از تیرهای چوبی برای پوشش سقف، این محدودیت را نیز به همراه داشت که می‌بایست از ردیف ستون‌های نزدیک به یکدیگر برای عبور تیرها استفاده شود. یعنی چون طول تیرهای چوبی نمی‌توانست بیش از حد معینی باشد بنابراین لازم بود تعداد زیادی ستون برای نگهداری آنها برپا شود. به عنوان مثال اگر به معماری تخت جمشید دقت کنید، در کاخی مانند صد ستون، تعداد ستون‌ها، ده ردیف در ده ردیف است که خواه ناخواه فضای داخل ساختمان را محدود می‌کند، گرچه باعث عظمت آن می‌شود. اما در مقابل آن، استفاده از پوشش گنبد باعث می‌شود تا فضای باز و آزادتری در داخل ساختمان در اختیار باشد.

هشت بهشت، اصفهان

رشد گنبد در دوران ساسانی
در دوران اشکانی و سپس ساسانی، استفاده از تاق وگنبد رواج بیشتری پیدا کرد و ابداعات مهمی در این زمینه صورت گرفت. در کاخ فیروز آباد استان فارس، که ساخت آن را به اردشیر بابکان نسبت می‌دهند، سه تالار بزرگ با استفاده از گنبد ساخته شده‌اند که قطر دهانه هرکدام از این گنبدها کمی بیش از سيزده متر است. از دیگر نمونه‌های مهم گنبدهای ساسانی می‌توان از گنبد کاخ سروستان نام برد که مربوط به دوران بهرام گور پادشاه ساسانی است و از آن به عنوان قدیمی‌ترین گنبد آجری در ایران نام می‌برند.

استفاده گسترده از فرم گنبد در ایران، باعث به وجود آمدن ابداعاتی شد که مورد استفاده معماران سایر نقاط دیگر جهان نیز قرار گرفت. در گفتار بعدی در این مورد با هم صحبت خواهیم کرد.

مطلب پیشین: هخامنشیان، موضوع جدال‌های سیاسی معاصر

نقش گنبد در معماری

برای شنیدن فایل صوتی «اینجا» را کلیک کنید.

یکی از کلیشه‌های رایج در مورد معماری ایرانی، توصیفاتی است که در مورد گنبدهای زیبا آن وجود دارد. در این که گنبد به عنوان یکی از فرم‌های مورد استفاده در معماری، تا چه حد می‌تواند زیبا و موزون باشد بحثی نیست، اما مشکل آن است که در اکثر اوقات این توصیفات، به استعاره‌هایی ادبی تبدیل می‌شوند که شاید ربطی به دلایل پدید آمدن این فرم معماری در طول تاریخ و نحوه تکامل آن نداشته باشد. حتما شنیده‌اید که بسیاری از کسانی که شیفته هنر ایران هستند، گنبد‌ها را نمادی از آسمان می‌دانند. اما آیا گنبد در معماری گذشته فقط کارکردی نمادین داشته و یا ضرورت‌های ساختاری و نیازهای ساختمانی باعث به وجود آمدن این فرم معماری شده‌است؟

کاخ یا آتشکده فیروز آباد

نیازهای ساختمانی
گنبد، یکی از انواع پوشش‌هایی است که برای پوشاندن سقف یک مکان می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. پس در درجه اول، کاربردی کاملا ساختمانی دارد. اگر بخواهیم بحث را ساده کنیم باید بگوییم سقف یا پوشش یک فضای معماری، می‌تواند تخت یا منحنی (قوس دار) باشد. پوشش تخت یا مسطح، همین پوششی است که هم اکنون به طور معمول در ساختمان‌های مسکونی عادی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پوشش غیر تخت، انواع گوناگونی دارد، مثل گنبد و انواع دیگر پوشش‌هایی که در آن از قوس‌ها و منحنی‌های دیگر استفاده می‌شود.

گنبد از نظر هندسی از دوران یک قوس حول محور عمود به وجود می‌آید. اما ضرورت استفاده از این نوع پوشش در گذشته چه بوده‌است؟

گنبد فیروز آباد

کمبود مصالح مناسب
همان طور که گفتیم برای پوشاندن یک فضا، یا باید از پوشش‌های تخت استفاده شود و یا پوشش‌های منحنی. معمار برای استفاده از پوشش تخت به تیر که عنصری افقی برای انتقال نیروهای سقف است احتیاج دارد و این دقیقن همان نکته‌ای است که باعث شد در مناطقی خاص، گنبد رواج پیدا کند. یعنی کمبود چوب مناسب برای استفاده در سقف در مناطقی مانند فلات ایران و میانرودان، باعث شد تا پوشش‌های منحنی شکل و گنبدها، که بدون استفاده از تیر می‌توانند دهانه‌های وسیعی را بپوشانند به وجود آید.

کاخ سروستان

از چند محل متفاوت به عنوان نخستین مکان‌هایی که پوشش‌های منحنی شکل در آنجا به کارفته، نامبرده می‌شود. ازجمله روستایی هشت هزارساله و مربوط به دوران نوسنگی در قبرس ، کلده در میانرودان و عراق امروزی و همچنین مناطقی در مصر و جنوب ایران در حوالی شوش و هفت تپه.

پلان آزاد
تاق و گنبد در معماری ایرانی توانست به عنوان پوشش اصلی فضای معماری، به تکامل برسد. در حقیقت استفاده وسیع از پوشش‌های تخت، مانند نمونه تخت جمشید در دوران هخامنشی یک استثناء در این زمینه محسوب می‌شود. در آن دوران به دلیل وسعت و توانایی فراوان امپراتوری هخامنشی، چوب لازم برای استفاده در تیرهای سقف از نقاطی دیگر مانند لبنان به ایران آورده می‌شد. اما در دوره‌های دیگر، استفاده از مصالح بومی ‌مانند خشت و آجر، بیشتر به صرفه بود و بنابراین فرم گنبد توانست رشد کند و به تکامل برسد.

نقشه و طرح سه بعدی کاخ سروستان

به جز قابلیت‌های ساختمانی گنبد، که می‌تواند در مناطقی که مصالح لازم مانند چوب در اختیار نیست در پوشش فضاهای معماری به کار رود؛ می‌توان به قابلیت آن در ایجاد فضاهای داخلی آزاد و گسترده اشاره کرد. استفاده از تیرهای چوبی برای پوشش سقف، این محدودیت را نیز به همراه داشت که می‌بایست از ردیف ستون‌های نزدیک به یکدیگر برای عبور تیرها استفاده شود. یعنی چون طول تیرهای چوبی نمی‌توانست بیش از حد معینی باشد بنابراین لازم بود تعداد زیادی ستون برای نگهداری آنها برپا شود. به عنوان مثال اگر به معماری تخت جمشید دقت کنید، در کاخی مانند صد ستون، تعداد ستون‌ها، ده ردیف در ده ردیف است که خواه ناخواه فضای داخل ساختمان را محدود می‌کند، گرچه باعث عظمت آن می‌شود. اما در مقابل آن، استفاده از پوشش گنبد باعث می‌شود تا فضای باز و آزادتری در داخل ساختمان در اختیار باشد.

هشت بهشت، اصفهان

رشد گنبد در دوران ساسانی
در دوران اشکانی و سپس ساسانی، استفاده از تاق وگنبد رواج بیشتری پیدا کرد و ابداعات مهمی در این زمینه صورت گرفت. در کاخ فیروز آباد استان فارس، که ساخت آن را به اردشیر بابکان نسبت می‌دهند، سه تالار بزرگ با استفاده از گنبد ساخته شده‌اند که قطر دهانه هرکدام از این گنبدها کمی بیش از سيزده متر است. از دیگر نمونه‌های مهم گنبدهای ساسانی می‌توان از گنبد کاخ سروستان نام برد که مربوط به دوران بهرام گور پادشاه ساسانی است و از آن به عنوان قدیمی‌ترین گنبد آجری در ایران نام می‌برند.

استفاده گسترده از فرم گنبد در ایران، باعث به وجود آمدن ابداعاتی شد که مورد استفاده معماران سایر نقاط دیگر جهان نیز قرار گرفت. در گفتار بعدی در این مورد با هم صحبت خواهیم کرد.

مطلب پیشین: هخامنشیان، موضوع جدال‌های سیاسی معاصر

East Iwan: Even today, the frontispiece of the Pistaq of the east Iwan leans markedly forwards, that is, towards the courtyard. This condition had previously caused, among other things, the ruin of the upper part of the frontal arch and consequently the almost total collapse of the stalactites of the internal half-vault.

In order to counteract this movement, the entire frontispiece was stabilized by means of iron girders, in their turn connected to metal guys, fastened to a system of metal beams at the back, perhaps some what open to debate.

See this series of photographs that illustrate the state of the East Iwan, at the time it was entrusted to the Italian Mission of IsMEO:

Click each picture to download it in actual pixels. Note the download size of each one!

(252 KB) (176 KB)

(162 KB) (191 KB)

(179 KB) (229 KB)

(197 KB) (206 KB)

(118 KB) (155 KB)

(191 KB)

Reference: ISFAHAN: MASGID-I GUMA-1- (photographs and preliminary report), EUGENIO GALDIERI, IsMEO-ROMA 1972

***************************************************************************

سيمای فعلی ايوان شرقی مسجد در يک حالت پرآشوب معماری از دوران های مختلف قرار گرفته ولی می توان بخش عمده ای از آن را به کارهای دوره شاه سليمان ۶۶۶۱ تا ۳۹۶۱ ميلادی ) و شاه سلطان حسين (۳۹۶۱ تا ۲۲۷۱ ميلادی ) نسبت داد.

در فاصله زمانی سال های ۲۷۹۱ و ۶۷۹۱ تمام هيات ساختمانی ايوان مورد بررسی های ما قرار گرفت. پيش از اين آقای گدار در سال ۷۴۹۱ تاکيد نموده بود که هر سه ايوان جنوبی‌، شرقی و غربی مربوط می شوند به عمليات دوران سلجوقی؛ در پی روشن شدن نتايج پيگردی های انجام گرفته در ايوان شرقی و کشفيات مهم و جالب توجهی که متعاقب آن در ديواره های کناری ايوان غربی به دست آمد، اين نتيجه برای من حاصل شد که می توان با اطمينان کامل اظهار نمود که هر چهار ايوان مسجد گرچه در يک زمان مطلق ساخته نشده اند ولی تصور به وجود آوردن و اجرای آنها همگی در آن محدوده زمانی بوده است که آقای گدار هم آن را مفروض داشته يعنی مربوط می شود به دوران شکوفايی عصر سلجوقی. اين مطلب هم بايد فورا اضافه شود که هيچ کدام از اين چهار ايوان به طور کامل دارای مشخصات اصلی زمان سلجوقی نبوده و همگی دست کاری شده اند.

از بررسی نمای ايوان که از نزديک انجام گرفته نتايج و اطلاعات جالب و حتی باور نکردنی به دست آمد. قسمت فوقانی نمای ايوان يعنی تمام بخش بالای پيشانی طاق که روی تيزه طاق قرار دارد حداقل تا سال ۳۳۹۱ دست نخورده حفظ شده بود و بعد از اين تاريخ است که در پايان دهه سال های ۰۳ با آگاهی کامل آن را در عمليات مرمتی تخريب نموده اند.

از ابتدای ورود ما به مسجد جامع در سال ١٧٩١ در اين مورد شک و ترديد به من دست داده بود تا آن حد که در تهيه اسناد و مدارک تاريخی در رابطه با اين قسمت بخصوص، يعنی بخش فوقانی ايوان، عکس های زيادی را جستجو و تهيه نماييم. جمع آوری مدارک، مواردی را روشن نمود:

الف: روش قابل بحث کارگزاری تيرآهن های خميده در داخل جسم آجرکاری پيشانی ايوان جهت انجام مرمت که توسط تعمير کنندگان قبل از ما انجام گرفته است.

اين تيرآهن ها عملا به طور صحيح کار نمی کند ولی وخيم تر از آن اين که آهن ها را از قسمت خارجی نمای ايوان در داخل آجرکاری فرو برده اند و اين کار به قيمت تخريب سطوح تزيينی و اصلی نمای ايوان انجام می گيرد، مساله بازسازی قسمت تخريب شده به نوبه خود مورد انتقاد است ولی چون به طريق بدی بازسازی شده و حتی قسمت هايی از آن بعد از نصب تيرآهن ها به صورت نيمه کاره به حال خود رها شده بود، گويا اين امر تنها به مشکلات مالی مربوط می شده است.

ب: دور يا انحنای غلطی که تعميرکنندگان به دو طاق نمای قرينه در کناره های نمای طاق اصلی به وجود آورده اند. اين طاق نماها امروزه با يک شکل هندسی تقريبا نيم دايره ای ديده می شود و اين شکل يعنی دو طاق نمای بدون تيزه و نيم گرد در بناهای دوره سلجوقی به هيچ وجه قابل تصور نبوده است. با بدست آمدن يک قطعه عکس که توسط آقای اسميت در حدود سال های ۰۳۹۱ تا ۲۳۹۱ گرفته شده بود، متاسفانه تاييد شد که ايوان شرقی با نمای اصلی به طرف صحن تا شروع عمليات فوق الذکر همچنان پای برجا بوده است. بنابراين تخريب و تغييرات حاصله در آن کاملا بدون دليل منطقی بود.

مرجع: مسجد جامع اصفهان ۳، نوشته اوژن گالديری، ترجمه عبدالله جبل عاملی، نشر مرکز ميراث فرهنگی اصفهان ۰۷۳۱، صفحات ۷۳ تا ۵۴

تصاوير زير، وضعيت ايوان شرقی مسجد جامع را در دی ماه ۲۸۳۱ خورشيدی نشان می دهد -عکس ها از: ياغش کاظمی-

(151 KB) (100 KB)

(155 KB) (149 KB)

(104 KB) (186 KB)

(146 KB) (199 KB)

نام‌گذاری اسیدهای کربوکسیلیک

• CH₃COOH: استیک اسید
• HCOOH: فرمیک اسید
• PhCOOH: بنزوئیک اسید

نام‌گذاری رسمی

خواص فیزیکی اسیدهای کربوکسیلیک

خاصیت اسیدی اسیدهای کربوکسیلیک

روشهای صنعتی تهیه اسیدهای کربوکسیلیک

مباحث مرتبط با عنوان

• آلدئید
• اتر
• استر
• اسید
• اسید استیک
• اسید سیتریک
• اکسیداسیون-احیا
• الکل
• بررسی خواص اسیدها
• بنزن
• سرکه
• شیمی آلی

	ارائه خدمات مشاوره و مجري راه اندازي بخش آسيب شناسي و مرمت اسناد و كتب شامل:
	= شيمي = بيولوژي = ضد عفوني = مرمت وصحافي

	نمونه برداري ازاسناد؛ كتب ومحيط مخازن؛ آرشيوها و كتابخانه هاي عمومي وخصوصي به منظور شناسايي آلودگي هاي بيولوژيكي طبق تعرفه هاي تعيين شده.   بررسي نمونه ها ي كشت شده از اسناد 3
	ضدعفوني اسنادوكتب ؛ مخازن؛ آرشيوها و كتابخانه هاي عمومي و خصوصي طبق تعرفه هاي تعيين شده   ضد عفوني اسناد و كتب 3
	آسيب زدايي زدايي كليه الحاقات اضافي اسنادوكتب از قبيل چسب ها ولكه ها طبق تعرفه هاي تعيين شده   برداشتن مرمت هاي غير اصولي آسيب رسان به سند 3
	مرمت؛ صحافي و تجليد اسناد و كتب طبق تعرفه هاي تعيين شده مراحلي از مرمت اسناد آسيب ديده 6

Aurora at Jupiter's north pole as seen in ultraviolet light by the Hubble Space Telescope.

In astronomy, very hot objects

وضعیت اجتماعی تنبک نوازان

حسین تهرانی

نگاهی به سبک فرامرز پایور

فرامرز پایور و محمد رضا شجریان(1358)

قسمتی از چهارمضراب اصفهان را با سنتور فرامرز پایور و تمبک محمد اسماعیلی ببینید

حسین تهرانی، فرامرز پایور و حسین دهلوی

گفتگو

پرنیان

رهگذر

«فریبا»

«پوپک»

«پراکنده»

حسین تهرانی و فرامرز پایور (حافظیه 1349)

استاد پایور به تمبک بسیار بها می داد و در این راستا، در بین برنامه هایش به اجرای سئوال و جواب سنتور و تمبک می پرداخت. وی این کار را با حسین تهرانی آغاز کرد ولی در زمان محمد اسماعیلی آن را گسترش داد تا جایی که قطعات مستقلی چون: "پرنده"، "پرچین" و "پرستو" را در همین این زمینه ساخت.

چهارمضرابهای وی نیز زیبایی و لطافت خاص خود را دارند و شاید بیشتر وی را با چهارمضرابهایش بشناسند. پایور بوسیله معلومات بالایی که از ردیف موسیقی داشت، برای دستگاهها، آوازها و حتی گوشه هایی که حالت ضربی داشتند، چهارمضرابهای بسیار زیبایی ساخت که علاوه بر دارا بودن ملودی زیبا، از تکنیک خاصی نیز برخوردار بودند که اجرای آن برای نوازنده بسیار مشکل است. پایور از اتودهای فراوان مضرابی در چهارمضرابهایش استفاده کرده است که به نوبه خود بسیار جالب است و باعث پرورش دست نوازنده می شود.

استاد پایور پیش درآمد و رنگهای متعددی نیز (چه برای راست کوک و چه چپ کوک) ساخته است که از ریتمها و ملودیهای مختلف در آنها استفاده شده است. از بهترین آنها می توان به پیش درآمدهای:" اصفهان"، "شور"، « ابوعطا » ، "دشتی" و "همایون" و رنگهای" دشتی"،" بیات ترک"، "سه گاه" و" ابوعطا" نام برد که هر کدام به تنهایی از شاهکارهای موسیقی ایرانی بشمار می آیند. وی در عرصه تصنیف سازی هم بسیار فعال بوده است که علاوه بر تنظیمهای تصنیفهای قدیمی، به ساخت تصنیفهای زیبایی نیز دست زده است که با خوانندگان مختلف اجرا نمود.

وی سالهای سال توانست با ارکستر مخصوص خود به اجرای برنامه بپردازد و هیچگاه خللی در آن بوجود نیامد به طوریکه نوازندگان آن همیشه ثابت ماندند (عکس گروههای امروزی!). و این امر فقط و فقط حاکی از نظم و ترتیب استاد پایور در کارهایش است.

دو نوازی فرامرز پایور با محمد اسمائیلی در سه گاه

January 13, 2006

خواهر و برادری که موسیقی پاپ را متحول کردند - ۱

گروه سه نفری کارپنترز در سال 1966
(وس جیکوبز نوازنده کنتر باس)

گروه کارپنترز (The Carpenters)، با ملودیهای با روح و ساده ای که با دقت فراوان تنظیم شده بود، در تضاد کاملی با موسیقی پاپ / راک پر زرق و برق و افراطی دهه هفتاد بود، با این وجود آنها توانستند با 12 ترانه در فهرست Top Tenو سه ترانه شماره یک، از محبوبترین هنرمندان دهه 70 باشند.

صدای آرام و زیبای کارن کارپنتر (Karen Carpenter)، بارزترین صفت ممیزه موسیقی آنها بود که به خوبی در تنظیمهای دقیق و پرمایه برادرش ریچارد (Richard) جا افتاده بود.

علی رغم اینکه این گروه دو نفری، بیشتر تحت تاثیر موسیقی پاپ دوره قبل از راک بودند، به مذاق بسیاری از طرفداران راک اند رول و عده فراوانی از علاقمندان موسیقی در سبکهای دیگر خوش می آمدند. هنگامی که محبوبیت آنها در اواخر دهه 70 رو به کاهش گذاشت،موسیقی کارپنترز همچنان از شناخته شده ترین و آشناترین محصولات هنری دهه 70 باقی ماند.

گروه کارپنترز در اواخر دهه 60، هنگامی که خانواده آنها از نیو هاون به کالیفرنیا مهاجرت کردند، شکل گرفت. در آنجا ریچارد با سابقه نوازندگی پیانو با یک تریو جاز در نیو هاون، به یادگیری پیانو حرفه ای پرداخت و در ضمن همراه با کارن و وس جیکوبز (Wes Jacobs) نوازنده توبا و بیس، گروهی تشکیل دادند.

کارن با همراهی این دو با یک کمپانی محلی به نام Magic Lamp قراردادی امضا کرد که دو تک ترانه ناموفق از او را منتشر کرد. با این وجود آنها موفق شدند در مسابقه ای به نام Battle of the Bands، که در سال 1966 در هالیوود برگذار شده بود، برنده شوند و قراردادی به نام Richard Carpenter Trio با کمپانی RCA امضا کنند.

Close to You

ریچارد و کارن کارپنتر

آنها چهار ترانه ضبط کردند که هرگز منتشر نشد. در سال 1968 جیکوبز گروه را ترک کرد و پس آن با پیوستن جان بتیس (John Bettis)، گروه با نام Spectrum به فعالیت ادامه داد. با از هم پاشیده این گروه، ریچارد و کارن کارپنتر با نام خودشان به کار ادامه دادند و با ضبط تعدادی نمونه کار موفق شدند نظر هرب آلپرت (Herb Alpert)، رییس کمپانی A&M Records را به خود جلب کرده و در اوایل سال 1969 با او قراردادی منعقد کنند.

Yesterday Once More

اولین آلبوم کارپنترز به نام Offering در ماه نوامبر همان سال منتشر شد اما نه این آلبوم و نه تک ترانه همراه آن که بازخوانی ترانه Ticket to Ride از گروه بیتلز Beatles بود، نظر چندانی را به خود جلب نکرد.

اما بازخوانی ترانه Close to You ساخته برت باکاراک (Burt Bacharach)، سرنوشت آنها را تغییر داد. این تک ترانه اولین رتبه اول را برای آنها به ارمغان آورد و چهار هفته در صدر جدولهای موسیقی آمریکا باقی ماند.

ترانه Close to You به یک موفقیت جهانی مبدل شد و آغازگر دوره 5 ساله ای شد که در طی آن این گروه دونفره از محبوبترین گروهها در سطح جهانی بودند.

در همین دوران کارپنترز موفق به دریافت دو جایزه گرمی (از جمله یکی برای بهترین هنرمند تازه وارد) شدند و مجموعه ای از ترانه هایی که مگی در فهرست Top Ten قرار داشت را منتشر کردند که از جمله این ترانه ها میتوان به Rainy Days and Mondays، Superstar و Yesterday Once More اشاره کرد.

richardandkarencarpenter.com

Posted by Kamran at 04:29 PM | Comments 2